Zasada „od pola do stołu” od dawna jest obecna we współczesnym agrobiznesie. Przez wiele lat uwaga rynku koncentrowała się wyłącznie na ostatnim etapie — przetwórstwie mięsa, mleka i jaj. Obecnie jednak eksperci i przedsiębiorstwa rolne rozumieją, że zdrowie stada, zachowanie pogłowia oraz bezpieczeństwo żywności kształtują się na długo przed dostarczeniem produktów do zakładu mięsnego lub mleczarni — już na etapie uprawy surowców oraz produkcji pasz i materiałów paszowych.
Certyfikacja sektora paszowego nie jest jedynie formalnym dokumentem przeznaczonym dla organów kontrolnych. To kompleksowy system zarządzania jakością i ryzykiem, który gwarantuje bezpieczeństwo biologiczne produktów, przejrzystość działalności oraz dostęp do rynków międzynarodowych.
1. Bioasekuracja i ochrona jednodniowych zwierząt gospodarskich
Pierwszym i najbardziej istotnym powodem certyfikacji jest biologiczne i chemiczne bezpieczeństwo dawek pokarmowych, szczególnie na wczesnych etapach chowu zwierząt i drobiu.
Ochrona jednodniowych zwierząt gospodarskich — drobiu, bydła i trzody chlewnej. Organizm pisklęcia, cielęcia lub prosięcia jest niezwykle wrażliwy w pierwszych dniach życia. Niewykształcona mikroflora jelitowa oraz słaby układ odpornościowy nie są w stanie neutralizować toksyn. Każde odstępstwo od wymaganej jakości paszy prestarterowej lub mieszanki paszowej — śladowe zanieczyszczenie mikotoksynami, obecność chorobotwórczych bakterii Salmonella lub utlenionych tłuszczów — może natychmiast doprowadzić do masowych upadków i opóźnień rozwojowych.
Zachowanie potencjału genetycznego. Wysokiej jakości certyfikowana pasza starterowa decyduje o przyszłej wydajności zwierzęcia. Błędów popełnionych podczas żywienia młodych zwierząt nie można zrekompensować na etapie tuczu.
Bezpieczeństwo ludzi. Zwierzęta mogą w naturalny sposób gromadzić szkodliwe substancje. Metale ciężkie, pestycydy i antybiotyki pochodzące z pasz niskiej jakości mogą przenikać do mięsa, mleka i jaj, stwarzając bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia konsumentów.
2. Kluczowe standardy bezpieczeństwa: HACCP, ISO 22000 i EFISC-GTP
Uznane na całym świecie standardy i systemy certyfikacji stanowią podstawę systemów zarządzania bezpieczeństwem produktów paszowych.
HACCP i ISO 22000
HACCP — analiza zagrożeń i krytyczne punkty kontroli — jest podstawowym międzynarodowym podejściem do analizy ryzyka oraz monitorowania krytycznych punktów kontroli. Na tej podstawie opracowano międzynarodową normę ISO 22000, która łączy zasady HACCP z programami wstępnymi (PRP).
Certyfikacja zgodnie z ISO 22000 ma uniwersalne zastosowanie i jest odpowiednia zarówno dla producentów mieszanek paszowych i dodatków paszowych, jak i dla elewatorów zbożowych, operatorów logistycznych oraz zakładów przetwórczych.
EFISC-GTP — europejski standard dla przetwórców i przedsiębiorstw handlowych
System EFISC-GTP został opracowany specjalnie dla europejskiego przemysłu przetwórstwa zbóż i nasion oleistych, a także dla przedsiębiorstw zajmujących się handlem materiałami paszowymi, takimi jak śruty, makuchy, oleje roślinne, otręby i produkty skrobiowe.
Standard łączy wymagania dotyczące bezpieczeństwa pasz i dobrej praktyki handlowej — GTP (Good Trading Practice) — z wymaganiami dotyczącymi higieny produkcji, zapewniając wysoki poziom zaufania wśród europejskich nabywców.
3. Wzajemne uznawanie standardów — GMP+, FAMI-QS, QS i innych regionalnych standardów paszowych — oraz kompleksowa kontrola
Rynek paszowy charakteryzuje się wysokim stopniem globalizacji. Aby umożliwić swobodny handel między uczestnikami różnych międzynarodowych systemów certyfikacji, stosowana jest zasada wzajemnego uznawania.
GMP+ i FAMI-QS
Zachodnioeuropejskie systemy, takie jak GMP+ FSA dla produkcji mieszanek paszowych i handlu nimi oraz FAMI-QS dla specjalistycznych składników i dodatków paszowych, uznają równoważność wielu wymagań dotyczących bezpieczeństwa. Dzięki temu przedsiębiorstwa posiadające certyfikowane systemy zarządzania mogą łatwiej integrować się z globalnymi łańcuchami dostaw.
System QS — system jakości żywności
Cechą wyróżniającą niemiecki system QS jest kontrola możliwie najdłuższego łańcucha dostaw — od producenta pasz, przez gospodarstwo rolne i ubojnię, aż po półkę sklepową.
Posiadanie certyfikatu uznawanego w systemie QS otwiera bezpośrednie kanały dostaw do dużych europejskich zakładów przetwórstwa mięsnego i sieci handlowych.
4. Kontrola na poziomie pola (GAP) oraz wymagania środowiskowe (ISCC i EUDR)
Bezpieczeństwo pasz nie zaczyna się w zakładzie produkcyjnym — zaczyna się na polu. Dlatego współczesne systemy certyfikacji są ściśle powiązane z innymi odpowiednimi standardami.
GAP — dobra praktyka rolnicza
Dobra praktyka rolnicza reguluje stosowanie pestycydów i nawozów oraz przewiduje kontrolę jakości gleby i wody. Pomaga to zapobiegać przedostawaniu się mikotoksyn i środków agrochemicznych do zbiorów.
ISCC i EUDR
Wymagania środowiskowe oraz unijne rozporządzenie w sprawie produktów niepowodujących wylesiania (EUDR) wymagają precyzyjnej identyfikowalności pochodzenia surowców na podstawie danych geolokalizacyjnych. Dotyczy to w szczególności soi, produktów z oleju palmowego oraz zbóż.
Wymagania te gwarantują, że surowce zostały wyprodukowane bez powodowania szkód dla środowiska i lasów.
5. Zapewnienie identyfikowalności i ochrona przedsiębiorstwa
Certyfikowane przedsiębiorstwo zna pełną historię każdej partii produktu:
- na którym polu surowiec został wyprodukowany zgodnie z wymaganiami GAP i EUDR;
- jakim badaniom i procesom przetwarzania został poddany w elewatorze zbożowym lub zakładzie produkcyjnym zgodnie z HACCP, ISO 22000 i EFISC-GTP;
- komu i w jakich ilościach dostarczono gotowy produkt.
W przypadku wystąpienia incydentu system identyfikowalności umożliwia zlokalizowanie i wycofanie konkretnej partii w ciągu kilku godzin, chroniąc stabilność finansową oraz reputację przedsiębiorstwa.
Certyfikacja sektora paszowego to kompleksowy ekosystem, który łączy podstawowe praktyki rolnicze (GAP), bezpieczeństwo technologiczne na poziomie produkcji (HACCP, ISO 22000 i EFISC-GTP) oraz integrację z globalnymi łańcuchami handlowymi za pośrednictwem systemów wzajemnego uznawania (GMP+, QS i FAMI-QS).
Wdrożenie i certyfikacja tych systemów przekształcają przedsiębiorstwo paszowe w przejrzystą, efektywnie zarządzaną i wysoce konkurencyjną organizację, gotową dostarczać produkty każdemu krajowemu lub międzynarodowemu partnerowi.